दिसान दीस मनीस आपल्या व्यापान इतलो घुसपून वचत आसा ताका मातपूण विसव घेवंक फुरसत ना म्हणपाचें ताच्या वागण्या वयल्यान कोणेय पारखूं येता. केन्ना-केन्ना घरा भायर कितें चल्लां ताचो अदमास आमकां येना. आमी भायर वचून ताचो अदमास घेवचो यत्न करिनात. आदीं मनीस जागृत आसतालो आपल्या अयस-पयस कितें चल्लां हाची वासपूस करतालो. हाचो अर्थ आदल्या तेंपार मनीस बेकार आशिल्लो असो मातूय न्हय आं. मनीस आदीम काळा सावन आपल्या कामांत गुथिल्लोच पूण त्या वेळार आपल्याक फाव तसो वेळ तो दितालो आनी आपल्यो गरजो सिमीत दवरुन तो चलतालो. आतां आमच्यो गरजो वाडल्यात आमचे मदीं सर्ती करपी वाडिल्ल्या कारणान आपले काम-धंदो सांबाळपाक कसरत करची पडटा हें वेगळे सांगपाची गरज पडना. आपली दीसपट्टी कामां, भुरग्यांचे शिक्षण तांच्या फुडाराच्यो येवजण्यो आंखता म्हणसर मनशाक नाकापुरो जाता, आनी अशा वेळार एक गजाल भोवच जाणवता ती म्हणल्यार आमचे जाणटे अशे परिस्थितींतल्यान कशे गेले आसतले काय ? तांणी कशे तरेन योवजण्यो आखिल्ल्यो काय ? हालींसरां चडशे गोंयकार ‘हम दो हमारे दो’ घोशवाक्या प्रमाण सिमीत घराबो दवरता तरी लेगीत आमच्या कपलार सदांच आटयो. आमच्या जाणट्यांक स ते आठ भुरगीं आसताली, आतां सारक्यो सूख सोयी तर बिलकुल नाशिल्ल्यो पूण ताणीं आपल्या भुरग्यांक कांयच उणे पडूंक दिवंक नाशिल्लें आपले ऐपती प्रमाण वाडयल्ले. अशे अनेक प्रस्न वर्तमान काळांत जियेतल्या तुजे म्हजे सारक्या सामान्य मनशाक पडूं येता. भोव थोडे मनीस आसात जे आपल्या दीसपट्ट्या वावराची आंखणी करुन चिंतना विरयत वावूरतात. हे बाबतीत बायल मनशेची तोखणाय करचीच पडटली ती दादल्या परस चड सोंशीक जाल्ल्यान कसलीय आडखळ पयसावपाचें सामर्थ्य तिचे लागी आसा. जण एका दादल्याच्या जैता फाटल्यान बायलेन दिल्लो पालव आनी तिणे केल्लो त्याग आसता म्हणल्यार अतिताय जावची न्हय.
मनशान सदांच वेळाचे बंधन पाळूंक जाय ही गजाल खरी पूण पायांक रोदां बांदून न्हय आं. फाटलीं कांय वर्सां हांव पळयता आमी मनीस धांव-धांव करतात. सगले एकेच माळयेचे मणी जाल्ले वरी वागतात, सगल्यांच्यो अडचणी लेगीत एक सारक्योच. आमची धांवपळी जीण पळयतकच ‘फुरसत’ हें उतर मनशाच्या शब्दकोशांतल्यान गळून पडलां असो म्हजो तरी समज जाल्लो आसा. हाचेर उपाय कोणे सोदप ? आमीच न्हय ? पूण तसो उपाय सोदूंक आमकां अपेस आयले म्हूण घडये अचकित ब्रेक लागिल्ले वरी जीण थांबली, उसंत घेवंक सैमान आमकां वेळ दिलो, धांवपी मनीस घरांत बसून रावले. मनशाच्या हातून चुको जाताल्यो आनी ताची दखल घेवची म्हूण सैमान आपलो इंगळो दाखयलो काय कितें? अशेय विचार तुमच्याय मनांत आयले बगर रावचे नात. जायते जणांच्या मनांत आयल्याय आसत. ‘जीव आसल्यार भीक मागून खायन’ हे म्हणीचो सारको बरो अर्थ आमकां ह्या धामी वेळार कळ्ळो हातूंत दुबाव ना. भलायकेची जतनाय घेवप, थोडो वेळ स्वता खातीर काडप कितलो गरजेचो हें आमी आयज जाणां जावंक पावले. फुरसत आपसूक मेळना ती जणएकल्यान आपलें दिसापत्रक सांबाळून काडचीच पडटली आपणाले कुशळटायेन हे साध्य जावंयेता अशें म्हाका तरी दिसता.
सैमांत ज्यो बर्योन वायट घडणूको घडटात तांकां आडावपी असो कोण अजून मेरेन जल्माक येवंक ना. आयलें जाल्यार ते सैमूच आसतले अशें हांव मानता. राज दरबार ना जावन लोकांचे सरकार आयले सगले कितें न्यायान जावचें अशी आस्त बाळगून मनीस वावराक लागले खरे, पूण न्यायान सगली कांमां जातात व्हय ? वचत थंय अन्यायाचें साम्राज्य पातळिल्लें दिश्टी पडटा हातूंत ध्येयवादी आनी सोंशीक मनीस लेगीत भरडून वता. कायद्याची पर्वा ना करपी मनीस जैतीवंत जावन मिरवंक लागता, तांचे लागी पयसो येता आनी ते व्हडले दुडवाकार जावंक पावता जाल्यार गरीब फाटीं पडत रावता ही वास्तवताय जावन आसा, गीरेस्त आनी गरीब हांचे मदली खळी केन्नाच भरुन येना. जनहितांचे कार्य करपी फाटीं पडूंक लागले म्हणटकच समाजांत अस्थीरता वाडूंक लागता, मनशां-मनशां मदीं दुस्वास तयार जाता आनी एक पोकळी निर्माण जाता तांतूत फाफशिल्ले मनीस मार्ग भटकतात आनी तांचे भितर तशेंच भायर वायट वृत्ती वाडपाक लागता जाचो परिणाम अन्याय, सोशण, लुटपाट, अत्याचारा सारक्यो गजाली फोफावपाक लागता आनी मनीस जातीक पिडूंक लागता.
एक हार जातीचो सोरोप जसो आपले सावजाक घट्ट पीळ घालून दवरता आनी हळुहळू ताका पोटात घेवन आपली भूक मिटयता तसो आमच्या समाजात आशिल्ले कांय जाण गरीबाची कुशळटाय आवळीत दवरून तांचे कुशळटायेर आपूण गिरेस्त जाता. हे चित्र बदलतले जाल्यार कुशळटायेच्या वावराक योग्य मोल मेळपाक जाय ताच्या वावराची तुस्त जावपाक जाय. कामार आसतना ताका सगले तरेच्यो सोयी मेळूंक जाय. ताचे मन प्रसन्न दवरूंक कामा वयले वातावरण बरें आसप गरजेचें. अशें जेन्ना जाता तेन्ना चाकरमान्याचीं उरबां वाडटा, तांच्या कामाचो वेग वाडटा. जण एकल्यान सामाजीक बांदिलकी पाळली जाल्यार अश्या कुशळटायेन भरिल्ल्या मनशांक आमी मार्ग दाखोवंक शकतले. याद करात आमचे जाणटेल्यांची कृती कशी आसताली भुकेल्याक ते काम दिताले म्हणटकच ताचे भुकेचो प्रस्न कायमचो सुट्टालो. इग्लिशींत जी एक म्हण आसा if you feed a hungry man you feed him once if you teach him how to fish you feed him life time.. हाचो अर्थ असो भुकेल्या मनशाक जेवण दित जाल्यार आमी ताची एक दिसाची भूक मिटोवंक शकतात पूण आमी जर ताका नुस्ते धरपाक शिकयत तर ताची जिवीत भराची भूक मिटोवयेता. म्हणल्यार ताका नुस्ते मारपाची कला शिकोवन ताका पोट भरपाचें सादन मेळोवन दिवप. हाचे वयल्यान आमी पारखूयेता आमच्या जाणटेल्यांचे विचार कितले प्रगत आशिल्ले ते. आपल्या बरोबर हेरांचेय कशें बरे जावंक शकता हाचो विचार ते सदांच करताले. मनशान कश्ट तर करुंकच जाय कश्टा शिवाय फळ मेळना ही जरी खरी गजाल तरी पूण विचार करून कश्ट करूंक जाय. कुशळटाय आसलीच म्हूण जायना तिचो योग्य वापर करूंक जाणां जावंक जाय. हुशारकाय आनी कश्ट दोग इश्टा वरी आसूंक जाय हातात हात घालून वावरूंक जाय तेन्नाच ताचें बरें फळ हातार पडटा.
कुळशटायेच्या बळार कोणूय जैत मेळोवंक शकता गरज आसता तिचो योग्य तरेन वापर करपाची. एक ल्हान सवणें लेगीत आपले कुशळटायेन एक-एक काडी एखठांय करून घोंटेर बांदता. ते कोणा कडल्यान ही काला शिकता काय असो प्रस्न म्हाका जायते फावटी पडटा. ताची जापूय बी म्हाका सैमाक बारीकसाणेन नियाळलें म्हणटकच मेळटा. सवण्याक घोंटेर बांदपाक लेगीत सैमूच शिकयता आनी घोंटेर बांदपाच्यो सगल्यो वस्तूय ताका सैमानूच फावो केल्ल्यो आसात. त्यो आपसूक ताच्या म्हर्यांगत येनात सवण्यांक त्यो सोदून हाडच्यो पडटात. तेन्नाच ताचो घोंटेर तयार जाता. जितलें तें सवणें कश्ट घेवन आपल्याक जायत्यो वस्तू सोदून हाडटा ताचो घोंटेर तितलोच मजबूत जावन वोत, पावस, वारें, हुंवार हांचे पासून ताचें रक्षण करता. तच्या पिलांक आसरो मेळटा. मनशांक लेगीत ही कुशळटाय आमच्या पूर्वजांकडल्यान मेळल्या. तिचो फावो तसो वापर करून आमची जीण सफळ करूं येता. हालींसरा सगल्यात क्षेत्रांत शिर्विसेक घेवच्या पयलीं मुलाखती वेळार उमेदवाराची कुशळटाय तपासून पळयतात. ज्या क्षेत्रांत उमेदवारांक आपणावन घेवचें आसता त्या क्षेत्राचें ज्ञान आसप गरजेंचें त्या भायर त्या क्षेत्रातलें पदवी मेरेनचें वा तत्सम शिक्षण जाल्लें आसूंक जाय.
कांय क्षेत्रांत अणभव आशिल्लेच उमेदवार निवडटात. तरी लेगीत चडशे वेवस्थापक सादारणपणान ज्या पांच कुशळटायेर भर दितात त्यो अश्यो जावन आसात.
- बरेतरेन व्हेवहार करूंक जाणां जावप ही पयली मुखेल कुशळटाय.
- संकश्टा वा कामांत येवपी आडखळ्यो आपले आपूण सोडवंक जाणां जावप ही दुसरी कुशळटाय.
- स्वता मुखार सरून वावरप ही तिसरी मुखेल कुशळटाय.
- सबावांत लवचीकसाण आसप चवथी कुशळटाय.
- सगल्यांक सांबाळून एकठांय घेवन कार्य मुखार व्हरप पाचवी कुशळटाय.
जण एका मनशान वयर दिल्ल्या पांच मुखेल कुशळटायेर आपलो शेक चलयलो जाल्यार खंयच्याय क्षेत्रांत तो आपल्या मना प्रमाण जैत मेळयतलो हे निश्चित अशें हांव म्हणपाक शकता. एकाद्र्यां मनशाक आपल्यात कुशळटाय ना वा आपल्यात कुशळटाय कमी प्रमाणान आसा अशें दिसत जाल्यार भिवपाची गरज ना कित्याक तर आमी कुशळटाय कोणायकडल्यान शिकूं येता. कुशळटाय आपल्या अणभवांतल्यान लेगीत शिकपाक मेळटा. कसलेंय गजालिंचें निरीक्षण करून लेगीत कुशळटाय वाडोवं येता. निमणे एक गजाल सांगपाक सोदता ती म्हणल्यार आयच्यान तुमचे अयस पयस घडटल्या सगल्या गजालिंचेर बारीक नदर दवरात कुशळटाय आपसूक तुमकां येवन दसतली आनी तुमचीं कांमां मना सारकी जावंक पावतली.
**
